(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.142. అధ్యాయః 142
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
వనే విచరతాం సప్తర్షీణాం పరివ్రాడ్రూపధారిణేంద్రేణ సమాగమః॥ 1 ॥ అరుంధత్యా తస్యాతిపీనాంగత్వే కారణం పృష్టైస్తైస్తత్కథనః॥ 2 ॥ తథా కామపి పద్మినీమవలోకితవద్భిస్తైర్బిసగ్రహణాయ తత్సమీపగమనం॥ 3 ॥ తత్ర తద్రక్షిణ్యా వృషాదర్భినిర్మితకత్యయా స్వస్వనామనిర్వచనేన సరఃప్రవేశం చోదిసైస్తాంప్రతి తన్నిర్వచనం॥ 4 ॥ భిక్షురూపిణేంద్రేణ సకృత్స్వనామనిర్వచనేఽపి పున పృచ్ఛంత్యాః కృత్యాయా దండేన మారణపూర్వకమృషీన్ప్రతి స్వస్వరూపప్రకటనం॥ 5 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

భీష్మ ఉవాచ।

అథాత్రిప్రముఖా రాజన్వనే తస్మిన్మహర్షయః।
వ్యచరన్భక్షయంతో వై మూలాని చ ఫలాని చ॥ 13-142-1(86872)
అథాపశ్యన్సుపీనాంసపాణిపాదముఖోదరం।
పరివ్రజంతం స్థూలాంగం పరివ్రాజం శునస్సఖం॥ 13-142-2(86873)
అరుంధతీ తు తం దృష్ట్వా సర్వాంగోపచితం శుభం।
భవితారో భవంతో వై నైవమిత్యబ్రవీదృషీన్॥ 13-142-3(86874)
వసిష్ఠ ఉవాచ। 13-142-4x(7212)
నైతస్యేహ యథాఽస్మాకమగ్నిహోత్రమనిర్హుతం।
సాయం ప్రాతశ్చ హోతవ్యం తేన పీవాఞ్శునస్సఖః॥ 13-142-4(86875)
అత్రిరువాచ। 13-142-5x(7213)
నైతస్యేహ యథాఽస్మాకం క్షుధయా వీర్యమాహతం।
కృచ్ఛ్రాధీతం ప్రనష్టం చ తేన పీవాంఛునస్సఖః॥ 13-142-5(86876)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 13-142-6x(7214)
నైతస్యేహ యథాఽస్మాకం శశ్వచ్ఛాస్త్రకృతో జ్వరః।
అలసః క్షుత్పరో మూర్ఖస్తేన పీవాఞ్శునస్సఖః॥ 13-142-6(86877)
జమదగ్నిరువాచ। 13-142-7x(7215)
నైతస్యేహ యథాఽస్మాకం భక్తమింధనమేవ చ।
సంచిత్యం వార్షికం చిత్తే తేన పీవాఞ్శునస్సఖః॥ 13-142-7(86878)
కశ్యప ఉవాచ। 13-142-8x(7216)
నైతస్యేహ యథాఽస్మాకం చత్వారశ్చ సహోదరాః।
దేహిదేహీతి భిక్షంతి తేన పీవాఞ్శునస్సఖః॥ 13-142-8(86879)
భరద్వాజ ఉవాచ। 13-142-9x(7217)
నైతస్యేహ యథాఽస్మాకం బ్రహ్మబంధోరచేతసః।
శోకో భార్యాపవాదేన తేన పీవాఞ్శునస్సఖః॥ 13-142-9(86880)
గౌతమ ఉవాచ। 13-142-10x(7218)
నైతస్యేహ యథాఽస్మాకం త్రికౌశేయం చ రాంకవం।
ఏకైకం వై త్రివర్షీయం తేన పీవాఞ్శునస్సఖః॥ 13-142-10(86881)
భీష్మ ఉవాచ। 13-142-11x(7219)
అథ దృష్ట్వా పరివ్రాట్ స తాన్మహర్షీఞ్శునస్సఖః।
అభివాద్య యథాన్యాయం పాణిస్పర్శమథాచరత్॥ 13-142-11(86882)
పరిచర్యాం వనే తాం తు క్షుత్ప్రతీకారకాంక్షిణః।
అన్యోన్యేన నివేద్యాథ ప్రాతిష్ఠంత సహైవ తే॥ 13-142-12(86883)
ఏకనిశ్చయకార్యాశ్చ వ్యచరంత వనాని తే।
ఆదదానాః సముద్ధృత్య మూలాని చ ఫలాని చ॥ 13-142-13(86884)
కదాచిద్విచరంతస్తే వృక్షైరవిరలైర్వృతాం।
శుచిపూర్ణప్రసన్నోదాం దదృశుః పద్మినీం శుభాం॥ 13-142-14(86885)
బాలాదిత్యవపుఃప్రఖ్యైః పుష్కరైరుపశోభితాం।
వైడూర్యవర్ణసదృశైః పద్మపత్రైరథావృతాం॥ 13-142-15(86886)
నానావిధైశ్చ విహగైర్జలప్రవరసేవిభిః।
ఏకద్వారామనాదేయాం సూపతీర్థామకర్దమాం॥ 13-142-16(86887)
వృషాదర్భిప్రయుక్తా తు కృత్యా వికృతదర్శనా।
యాతుధానీతి విఖ్యాతా పద్మినీం తామరక్షత॥ 13-142-17(86888)
శునస్సఖసహాయాస్తు బిసార్థం తే మహర్షయః।
పద్మినీమభిజగ్ముస్తే సర్వే కృత్యాభిరక్షితాం॥ 13-142-18(86889)
తతస్తే యాతుధానీం తాం దృష్ట్వా వికృతదర్శనాం।
స్థితాం కమలినీతీరే కృత్యామూచుర్మహర్షయః॥ 13-142-19(86890)
ఏకా తిష్ఠసి కా చ త్వం కస్యార్థే కిం ప్రయోజనం।
పద్మినీతీరమాశ్రిత్య బ్రూహి త్వం కిం చికీర్షసి॥ 13-142-20(86891)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-21x(7220)
యాఽస్మి కాఽస్ంయనుయోగో మే న కర్తవ్యః కథంచన।
ఆరక్షిణీం మా పద్మిన్యా విత్త సర్వే తపోధనాః॥ 13-142-21(86892)
ఋషయ ఊచుః। 13-142-22x(7221)
సర్వ ఏవ క్షుధార్తాః స్మ న చాన్యత్కించిదస్తి నః।
భవత్యాః సంమతే సర్వే గృహ్ణీయామ బిసాన్యుత॥ 13-142-22(86893)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-23x(7222)
సమయేన బిసానీతో గృహ్ణీధ్వం కామకారతః।
ఏకైకో నామ మే ప్రోక్త్వా తతో గృహ్ణీత మాచిరం॥ 13-142-23(86894)
భీష్మ ఉవాచ। 13-142-24x(7223)
విజ్ఞాయ యాతుధానీం తాం కృత్యమృషివధైషిణీం।
అత్రిః క్షుధా పరీతాత్మా తతో వచనమబ్రవీత్॥ 13-142-24(86895)
అత్త్రిరువాచ। 13-142-25x(7224)
అరాత్త్రిరత్త్రిః సా రాత్రిర్యాం నాధీతే త్రిరద్య వై।
అరాత్రిరత్రిరిత్యేవ నామ మే విద్ధి శోభనే॥ 13-142-25(86896)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-26x(7225)
యథోదాహృతమేతత్తే త్వయా నామ మహాద్యుతే।
దుర్ధార్యమేతన్మనసా గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-26(86897)
వసిష్ఠ ఉవాచ। 13-142-27x(7226)
వసిష్ఠోఽస్మి వరిష్ఠోఽస్మి వసే వాసగృహేష్వపి।
వరిష్ఠత్వాచ్చ వాసాచ్చ వసిష్ఠ ఇతి విద్ది మాం॥ 13-142-27(86898)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-28x(7227)
నామ నైరుక్తమేతత్తే దుఃఖవ్యాభాషితాక్షరం।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-28(86899)
కశ్యప ఉవాచ। 13-142-29x(7228)
కులంకులం చ కువమః కువమః కశ్యపో ద్విజః।
కాశ్యః కాశనికాశత్వాదేతన్మే నామ ధారయ॥ 13-142-29(86900)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-30x(7229)
యథోదాహృతమేతత్తే మయి నామ మహాద్యుతే।
దుర్ధార్యమేతన్మనసా గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-30(86901)
భరద్వాజ ఉవాచ। 13-142-31x(7230)
భరేఽసుతాన్భరే పోష్యాన్భరే దేవాన్భరే ద్విజాన్।
భరే భార్యామహం వ్యాజాద్భరద్వాజోఽస్మి శోభనే॥ 13-142-31(86902)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-32x(7231)
నామ నైరుక్తమేతత్తే దుఃఖవ్యాభాషితాక్షరం।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-32(86903)
గౌతమ ఉవాచ। 13-142-33x(7232)
గోదమో దమతోఽధూమోఽదమస్తే సమదర్శనాత్।
విద్ధి మాం గోతమం కృత్యే యాతుధాని నిబోధ మాం 13-142-33(86904)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-34x(7233)
యథోదాహృతమేతత్తే మయి నామ మహామునే।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-34(86905)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 13-142-35x(7234)
విశ్వేదేవాశ్చ మే మిత్రం మిత్రమస్మి గవాం తథా।
విశ్వామిత్ర ఇతి ఖ్యాతం యాతుధాని నిబోధ మాం 13-142-35(86906)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-36x(7235)
నామ నైరుక్తమేతత్తే దుఃఖవ్యాభాషితాక్షరం।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-36(86907)
జమదగ్నిరువాచ। 13-142-37x(7236)
జాజమద్యజజానేఽహం జిజాహీహ జిజాయిషి।
జమదగ్నిరితి ఖ్యాతం తతో మాం విద్ధి శోభనే॥ 13-142-37(86908)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-38x(7237)
యథోదాహృతమేతత్తే మయి నామ మహామునే।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-38(86909)
అరుంధత్యువాచ। 13-142-38x(7238)
ధరాంధరిత్రీం వసుధాం భర్తుస్తిష్ఠాంయనంతరం।
మనోఽనురుంధతీ భర్తురితి మాం విద్ధ్యరుంధతీం॥ 13-142-39(86910)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-40x(7239)
నామనైరుక్తమేతత్తే దుఃఖవ్యాభాషితాక్షరం।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-40(86911)
గండోవాచ। 13-142-41x(7240)
వక్త్రైకదేశే గండేతి ధాతుమేతం ప్రచక్షతే।
తేనోన్నతేన గండేతి విద్ధి మాఽనలసంభవే॥ 13-142-41(86912)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-42x(7241)
నామనైరుక్తమేతత్తే దుఃఖవ్యాభాషితాక్షరం।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛావతర పద్మినీం॥ 13-142-42(86913)
పశుసఖ ఉవాచ। 13-142-43x(7242)
పశూన్యంజామి దృష్ట్వాఽహం పశూనాం చ సదా సఖా।
గౌణం పశుసఖేత్యేవం విద్ధి మామగ్నిసంభవే॥ 13-142-43(86914)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-44x(7243)
నామనైరుక్తమేతత్తే దుఃఖవ్యాభాషితాక్షరం।
నైతద్ధారయితుం శక్యం గచ్ఛాఽవతర పద్మినీం॥ 13-142-44(86915)
శునఃసఖ ఉవాచ। 13-142-45x(7244)
ఏభిరుక్తం యథా నామ నాహం వక్తుమిహోత్సహే।
శునఃసఖసఖాయం మాం యాతుధాన్యుపధారయ॥ 13-142-45(86916)
యాతుధాన్యువాచ। 13-142-46x(7245)
నామ న వ్యక్తముక్తం వై వాక్యం సందిగ్ధయా గిరా।
తస్మాత్సకృదిదానీం త్వం బ్రూహి యన్నామ తే ద్విజ॥ 13-142-46(86917)
శునఃసఖ ఉవాచ। 13-142-47x(7246)
సకృదుక్తం మయా నామ న గృహీతం త్వయా యది।
తస్మాత్త్రిదండాభిహతా గచ్ఛ భస్మేతి మాచిరం॥ 13-142-47(86918)
భీష్మ ఉవాచ। 13-142-48x(7247)
సా బ్రహ్మదండకల్పేన తేన మూర్ధ్ని హతా తదా।
కృత్యా పపాత మేదిన్యాం భస్మ సాచ జగామ హ॥ 13-142-48(86919)
శునఃసఖశ్చ హత్వా తాం యాతుధానీం మహాబలాం।
భువి త్రిదండం విష్టభ్య శాద్వలే సముపావిశత్॥ 13-142-49(86920)
తతస్తే మునయః సర్వేః పుష్కరాణి బిసాని చ।
యథాకామముపాదాయ సముత్తస్థుర్ముదాఽన్వితాః॥ 13-142-50(86921)
శ్రమేణ మహతా యుక్తాస్తే బిసాని కలాపశః।
తీరే నిక్షిప్య పద్మిన్యాస్తర్పణం చక్రురంభసా॥ 13-142-51(86922)
అథోత్థాయ జలాత్తస్మాత్సర్వే తే సముపాగమన్।
నాపశ్యంశ్చాపి తే తాని బిసాని పురుషర్షభాః॥ 13-142-52(86923)
ఋషయ ఊచుః। 13-142-53x(7248)
కేన క్షుధాభిభూతానామస్మాకం పాపకర్మణాం।
నృశంసేనాపనీతాని బిసాన్యాహారకాంక్షిణాం॥ 13-142-53(86924)
భీష్మ ఉవాచ। 13-142-54x(7249)
తే శంకమానాస్త్వన్యోన్యం పప్రచ్ఛుర్ద్విజసత్తమాః।
త ఊచుః శపథం సర్వే కుర్మ ఇత్యరికర్శన॥ 13-142-54(86925)
త ఉక్త్వా బాఢమిత్యేవ సర్వ ఏవ తదా సమం।
క్షుధార్తాః సుపరిశ్రాంతాః శపథాయోపచక్రముః॥ 13-142-55(86926)
అత్రిరువాచ। 13-142-56x(7250)
స గాం స్పృశతు పాదేన సూర్యం చ ప్రతిమేహతు।
అధ్యాయేష్వధీయీత బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-56(86927)
వసిష్ఠ ఉవాచ। 13-142-57x(7251)
అనధ్యాయే పఠేల్లోకే శునః స పరికర్షతు।
పరివ్రాట్ కామవృత్తిస్తు బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-57(86928)
శరణాగతం హంతు మిత్రం స్వసుతాం చోపజీవతు।
అర్థాన్కాంక్షతు కీనాశాద్బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-58(86929)
కశ్యప ఉవాచ। 13-142-59x(7252)
`విష్ణుం బ్రహ్మణ్యదేవేశం దేవదేవం జగద్గురుం।
ఆధాతారం విధాతారం సంధాతారం జగద్గురుం।
విహాయ స భజత్వన్యం బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥' 13-142-59(86930)
సర్వత్ర సర్వం లపతు న్యాసలోపం కరోతు చ।
కూటసాక్షిత్వమభ్యేతు బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-60(86931)
వృథా మాంసాశనశ్చాస్తు వృథా దానం కరోతు చ।
యాతు స్త్రియం దివా చైవ బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-61(86932)
భరద్వాజ ఉవాచ। 13-142-62x(7253)
నృశంసస్త్యక్తధర్మాఽస్తు స్త్రీషు జ్ఞాతిషు గోషు చ।
బ్రాహ్మణం చాపి జయతాం బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-62(86933)
ఉపాధ్యాయమధః కృత్వా ఋచోఽధ్యేతు యజూంషి చ।
జుహోతు చ స కక్షాగ్నౌ బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-63(86934)
జమదగ్నిరువాచ। 13-142-64x(7254)
పురీషముత్సృజత్వప్సు హంతు గాం చైవ ద్రుహ్యత్।
అనృతౌ మైథునం యాతు బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-64(86935)
ద్వేష్యో భార్యోపజీవీ స్యాద్దురబంధుశ్చ వైరవాన్।
అన్యోన్యస్యాతిథిశ్చాస్తు బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-65(86936)
గౌతమ ఉవాచ। 13-142-66x(7255)
అధీత్య వేదాంస్త్యజతు త్రీనగ్నీనపవిధ్యతు।
విక్రీణాతు తథా సోమం బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-66(86937)
ఉదపానోదకే గ్రామే బ్రాహ్మణో వృషలీపతిః।
తస్య సాలోక్యతాం యాతు బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-67(86938)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 13-142-68x(7256)
జీవతో వై గురూన్భృత్యాన్భరంత్వస్య పరే జనాః।
దరిద్రో బహుపుత్రః స్యాద్బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-68(86939)
అశుచిర్బ్రహ్మకూటోఽస్తు మిథ్యా చైవాప్యహంకృతః।
కర్షకో మత్సరీ చాస్తు బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-69(86940)
హర్షం కరోతు భృతకో రాజ్ఞశ్వాస్తు పురోహితః।
అయాజ్యస్య భవేదృత్విక్ బిసస్తైన్యం కరోతి యః 13-142-70(86941)
అరుంధత్యువాచ। 13-142-71x(7257)
నిత్యం పరిభవేచ్ఛ్వశ్రూం భర్తుర్భవతు దుర్మనాః।
ఏకా స్వాదు సమశ్నాతు బిసస్తైన్యం కరోతి యా॥ 13-142-71(86942)
జ్ఞాతీనాం గృహమధ్యస్థా సక్తూనత్తు దినక్షయే।
అభోగ్యా వీరసూరస్తు బిసస్తైన్యం కరోతి యా॥ 13-142-72(86943)
గండోవాచ। 13-142-73x(7258)
అనృతం భాషతు సదా బంధుభిశ్చ విరుధ్యతు।
దదాతు కన్యాం శుల్కేన బిసస్తైన్యం కరోతి యా॥ 13-142-73(86944)
సాధయిత్వా స్వయం ప్రాశేద్దాస్యే జీర్యతు చైవ హ।
వికర్మణా ప్రమీయేత బిసస్తైన్యం కరోతి యా॥ 13-142-74(86945)
పశుసఖ ఉవాచ। 13-142-75x(7259)
దాస ఏవ ప్రజాయేతామప్రసూతిరకించన।
దైవతేష్వనమస్కారో బిసస్తైన్యం కరోతి యః॥ 13-142-75(86946)
శునఃసఖ ఉవాచ। 13-142-76x(7260)
అధ్వర్యవే దుహితరం వా దదాతు
చ్ఛందోగే వాఽఽచరితబ్రహ్మచర్యే।
ఆథర్వణం వేదమధీత్య విప్రః
స్నాయీత వా యో హరతే బిసాని॥ 13-142-76(86947)
ఋషయ ఊచుః। 13-142-77x(7261)
ఇష్టమేతద్ద్విజాతీనాం యోఽయం తే శపథః కృతః।
త్వయా కృతం బిసస్తైన్యం సర్వేషాం నః శునఃసఖ॥ 13-142-77(86948)
శునఃసఖ ఉవాచ। 13-142-78x(7262)
న్యస్తమద్యం న పశ్యద్భిర్యదుక్తం కృతకర్మభిః।
సత్యమేతన్న మిథ్యైతద్బిసస్తైన్యం కృతం మయా॥ 13-142-78(86949)
మయా హ్యంతర్హితానీహ బిసానీమాని పశ్యత।
పరీక్షార్థం భగవతాం కృతమేవం మయాఽనఘాః॥ 13-142-79(86950)
రక్షణార్థం చ సర్వేషాం భవతామహమాగతః।
యాతుధానీ హ్యతిక్రూరా కృత్యైషా వో వధైషిణీ॥ 13-142-80(86951)
వృషాదర్భిప్రయుక్తైషా నిహతా మే తపోధనాః।
దుష్టా హింస్యాదియం పాపా యుష్మాన్ప్రత్యగ్నిసంభవా॥ 13-142-81(86952)
తస్మాదస్ంయాగతో విప్రా వాసవం మాం నిబోధత।
అలోభాదక్షయా లోకాః ప్రాప్తా వః సార్వకామికాః।
ఉత్తిష్ఠధ్వమితః క్షిప్రం తానవాప్నుత వై ద్విజాః॥ 13-142-82(86953)
భీష్మ ఉవాచ। 13-142-83x(7263)
తతో మహర్షయః ప్రీతాస్తథేత్యుక్త్వా పురందరం।
సహైవ త్రిదశేంద్రేణ సర్వే జగ్ముస్త్రివిష్టపం॥ 13-142-83(86954)
ఏవమేతే మహాత్మానో యోగైర్బహువిధైరపి।
క్షుధా పరమయా యుక్తాశ్ఛంద్యమానా మహాత్మభిః।
నైవ లోభం తదా యక్రుస్తతః స్వర్గమవాప్నువన్॥ 13-142-84(86955)
తస్మాత్సర్వాస్వవస్థాసు నరో లోభం వివర్జయేత్।
ఏష ధర్మః పరో రాజంస్తస్మాల్లోభం వివర్జయేత్॥ 13-142-85(86956)
ఇదం నరః సుచరితం సమవాయేషు కీర్తయన్।
అర్థభాగీ చ భవతి న చ దుర్గాణ్యవాప్నుతే॥ 13-142-86(86957)
ప్రీయంతే పితరశ్చాస్య ఋషయో దేవతాస్తథా।
యశోధర్మార్థభాగీ చ భవతి ప్రేత్య మానవః॥ ॥ 13-142-87(86958)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి ద్విచత్వారింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 142 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-142-2 పరివ్రాజం శునా సహేతి ఝ.పాఠః॥ 7-142-4 తేన పీవాన్శునా సహేతి ఝ.పాఠః॥ 7-142-9 భార్యాపవాదః కృత్తికాస్వభిశాపాత్॥ 7-142-10 త్రికౌశేయం కుశా రజ్జుస్తయా నిర్వృత్తం కాశేయం పాటితసంధానం। త్రీణి కౌశేయాని యస్మిన్। రాంకవం రంకోర్మృగావేశేషస్య చర్మ తదపి త్రివర్షీయమతిజీర్ణం॥ 7-142-12 పరిచర్యాం కరిష్యామి కుర్విత్యన్యోన్యముక్త్వేత్యర్థః॥ 7-142-13 ఏకరూప ఏవ నిశ్చయః కార్యం చ యేషాం తే॥ 7-142-16 ఉపతీర్థమవతరణమార్గః॥ 7-142-24 నామార్థద్వారా సామర్థ్యం జ్ఞాత్వా అస్మాకం వధైషిణీయమితి విజ్ఞాయేత్యర్థః॥ 7-142-25 అరాత్త్రిః అరయః కామాదయః సంత్యస్మిన్నిత్యరం పాపం అర్శఆదిభ్యోఽజిత్యచ్। తస్మాత్త్రాయత ఇత్యరాత్త్రిః। అరశబ్దాదలుప్తపంచమీకాత్ పరస్య త్రాయతేరుపరి క్విప్ప్రత్యయః। యస్మాదరాత్రిస్తస్మాదత్రిః। అత్తీత్యద్ మృత్యుస్తస్మాత్త్రాయత ఇత్యత్రిః। మృత్యుశబ్దస్య పాప్మని ప్రయోగదర్శనాత్॥ 7-142-26 మయి నామ మహామునే ఇతి ఝ.పాఠః॥ 7-142-27 వాయుశ్చ పృథివీ చేతి శ్రుతిప్రసిద్ధా వాయ్వాదయో వసవస్తే యస్య స్వాధీనా భవంతి స వసుమాన్ప్రాప్తాణిమాద్యైశ్వర్యో మహాయోగీ। అతిశయేన వసుమానితి వసిష్ఠస్తాదృశోఽహమస్తి। వసుమచ్ఛబ్దాదిష్ఠన్ప్రత్యయే పరే మతుబ్లోపే టిలోపే చ వసిష్ఠః। వాసగృహేషు వాసయోగ్యేషు గృహస్థాశ్రమేషు సర్వేషాముపజీవ్యేషు వసే వసామి అతోఽహం వస్తౄణాం మధ్యే అతిశ్రేష్ఠ ఇతి వసిష్ఠోఽస్మి॥ 7-142-29 కశా అశ్వతాడనరజ్జుస్తామర్హంతి తే కశ్యా అశ్వాః। ఇంద్రియాణ్యేవాశ్వాః కశ్యాస్తదాశ్రయత్వాచ్ఛరీరాణ్యపి కశ్యాని। కులంకులమితి వీప్సాయాం ద్విర్వచనం। సర్వశరీరేష్వహమేవైకః కశ్యపో నామ ద్విజోఽస్మి। కశ్యాని శరీరాణి పాతి రక్షతి పిబతి భుంక్తే పాయయతి యోషయతి వా కశ్యప ఇతి యోగాత్। కువమః కువమ ఇతి। కుః పృథవీం తస్యాం వమతి వర్షతీతి కువమ ఆదిత్యః పూర్వవద్ద్వివచనం। సర్వోప్యాదిత్యోఽహమేవ। మత్పుత్రత్వాత్సర్వేషామాదిత్యానామిత్యర్థః। కాశ్యో దీప్తిమాన్। తత్ర హేతుః। కాశనికాశత్వాత్ బహుకాలీనత్వేన కాశపుష్పసదృశః సర్వతః పలితశ్చిరంతనస్తపసా దీప్తోఽస్మీస్తర్థః। కులం కులం చ కుశలః కుపయః కాశ్యపో ద్విజః। కాశ్యపః కాశనీకాశ ఏతన్మే నామ ధారయేతి క.డ.థ.పాఠః॥ 7-142-31 ప్రజా వై వాజస్తా ఏష బిభర్తీతి శ్రుత్యనుసారేణ స్వనామాహ భరే ఇతి। అసుతాన్ అపుత్రానుదాసీనానపి దీనానదీనాన్పాలయామి। భరే సుతాన్భరే శిష్యానితి ఝ.పాఠః॥ 7-142-33 గోపదార్థం స్వర్గం భూమిం చ దమయతి వశీకరోతీతి గోదమః। తత్ర హేతుః దమత ఇతి। దమేన ఇంద్రియజయేన దమయతీతి జితేంద్రియత్వాత్ గాం ద్యాం చ దమితుం శక్తోస్మీత్యర్థః। అధూమః నిర్ధూమాగ్నితుల్యః। అత ఏవాదమః అన్యేన దమితుమయోగ్యః తత్ర హేతుః। తే త్వయి। సమదర్శనాత్సమస్య బ్రహ్మణో దర్శనాత్ బ్రహ్మజ్ఞానిత్వాదిత్యర్థః। అత్ర దకారస్థానే తకారః। గౌతమో దమగోధూమో ధూమో దుర్దర్శనశ్చ తే ఇతి థ.ధ.పాఠః॥ 7-142-35 మిత్రే చర్షౌ ఇతి విశ్వపదాంతస్య దీర్ఘః। గవాం ఇంద్రియాణాం॥ 7-142-37 జజామాద్యం జజామాయం జజామాహం జజాయుషీతి క.థ.ధ.పాఠః। భూయోభూయోఽతిశయేన జమంతి యుగపదనేకేషు యజ్ఞాదిష్వనేకవారం పునఃపునర్భక్షయంతి హవీంషి తే జాజమంతో దేవాః। `జము భక్షణే' యఙ్లుకి శత్రంతస్య రూపం। ఇజ్యంతే దేవతా అస్మిన్నితి యజోఽగ్నిః తేషాం జాన ఆవిర్భావస్తస్మిన జిజాయిషి జాతోఽస్మి ఇహలోకే అతో మాం జిజాహి జానీహి। తతో యోగాత్ మాం జమదగ్నిరితి నామతో విద్ధి। జాజమదిత్యత్రాద్యపదే ప్రథమాక్షరలోపే ద్వితీయస్యాగ్నిత్వే జమదగ్నిరితి సిద్ధం। తతో జాజమంతోఽగ్నిశ్చాస్మిన్ సంతీతి జమదగ్నిమాన్। తతో మతుబ్లోపేన జమదగ్నిరితి పదం। ఏతేనాపి స్వస్యాధర్షణీయత్వముక్తం॥ 7-142-39 ధరాన్పర్వతాన్। ధరిత్రీం భువం। వసూందేవాంధత్తే ఇతి వ్యుత్పత్త్యా వసుధాం దివం చ తిష్ఠామి అధితిష్ఠామి। భర్తుర్వసిష్ఠస్యానంతరం అవ్యవధానేన అనురుంధతీత్యా నుకారలోపః। సారం ధరిత్రీవసుధాం నేచ్ఛే భర్తురనంతరం। ఇతి ధ.పాఠః। వసుధామిచ్ఛే భర్తురితి క.థ.పాఠః॥ 7-142-41 గడి వదనైకదేశ ఇతి ధాతోః గండేతి నుమా సహితస్యానుకరణం। మా మాం। వృషాదర్భిణాఽగ్నౌ హుత్వాఽస్యా ఉత్పాదితత్వాదనలసంభవత్వం। గండం గతవతీ గండం గణ్·డా గండేతి సంజ్ఞితా। గండం గండేతి గండేతీతి ధ.పాఠః। చండం గతవత్ప్రచండా చండాచండేతి సంజ్ఞితా। చండాచండేతి చండేతీతి థ.పాఠః॥ 7-142-43 పశూన్ జీవాన్ రంజామి రంజయామి। మాం మమ నామేత్యర్థః। సఖే సఖాయౌ సఖ్యేయ ఇతి థ.పాఠః। సహేఽపరాధం సఖ్యేయ ఇతి ఙ.పాఠః॥ 7-142-45 శ్వా ధర్మః తత్సఖాయో మునయః తేషాం సఖా శునఃసఖసఖః తం। శునాం సదా సఖాయం మామితి ఙ.థ. పాఠః॥ 7-142-47 భస్మ భస్మతాం॥ 7-142-51 కలాపశః సంఘశః॥ 7-142-55 సర్వ ఏవ శునస్సఖమితి థ.ధ.పాఠః॥ 7-142-57 శునః సారమేయాన్పరికర్షతు క్రీడార్థం మృగయార్థం వా। పరివ్రాట్ కర్మవృత్తిస్త్వితి థ.ధ.పాఠః॥ 7-142-58 స్వసుతాం శుల్కగ్రహణేన। కీనాశాత్ కర్షకాత్॥ 7-142-60 సర్వత్ర సర్వం పణతు న్యాసలోభం కరోతు చేతి ట.థ.పాఠః॥ 7-142-61 వృథా యాగాదినిమిత్తం వినా। వృథా నటనర్తకాదౌ॥ 7-142-62 జయతాం యుద్ధే వాదే వా। మాతరం చాపి జహత్వితి క.పాఠః॥ 7-142-63 కక్షాప్తౌ తత్ర హి హుతం భస్మీభావమప్రాప్య హోతుర్దోషకరమిత్యాశయః॥ 7-142-67 నిర్గుణాన్బిభృయాద్భృత్యానితి క.ట.థ.పాఠః॥ 7-142-69 ఋద్ధ్యా చైవాప్యహంకృత ఇతి ఝ.పాఠః॥ 7-142-70 వర్షాచరోస్తు భృతక ఇతి ఝ.పాఠః॥ 7-142-72 జ్ఞాతీనాం అనాదరే షష్ఠీ। జ్ఞాతీననాదృత్యేత్యర్థః। అభోగ్యా యోనిదూషితా॥ 7-142-73 సాధుభిశ్చ విరుధ్యత్వితి ట.థ.పాఠః॥ 7-142-74 సాధయిత్వా అన్నం పక్త్వా॥ 7-142-78 అద్యం భక్ష్యం॥ 7-142-79 అంతర్హితాని అంతర్ధానం ప్రాపితాని॥ 7-142-85 రాజన్బ్రాహ్మణస్య ప్రకీర్తిత ఇతి క.థ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.